ബാവുൾ പാരമ്പര്യം: ആത്മാന്വേഷണത്തിന്റെയും മനുഷ്യസ്നേഹത്തിന്റെയും സംഗീതദർശനം

മനുഷ്യസ്നേഹത്തിന്റെയും സംഗീതദർശനംബംഗാളിന്റെ സാംസ്കാരിക ചരിത്രത്തിൽ ആത്മീയതയുടെയും സംഗീതത്തിന്റെയും മനുഷ്യസ്നേഹത്തിന്റെയും അപൂർവമായൊരു സംഗമമായി നിലകൊള്ളുന്ന പാരമ്പര്യമാണ് ബാവുൾ. ഇന്ത്യയിലെ പശ്ചിമ ബംഗാളിലും ബംഗ്ലാദേശിലുമായി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ബാവുൾ പാരമ്പര്യം കേവലം ഒരു നാടോടി സംഗീതരീതിയല്ല; മറിച്ച് മനുഷ്യൻ, ശരീരം, ആത്മാവ്, സ്നേഹം, ദൈവം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള സവിശേഷമായ ജീവിതദർശനം കൂടിയാണ്. സംഗീതത്തെ ആത്മാന്വേഷണത്തിനുള്ള മാർഗമായും ജീവിതത്തെ സ്വയം തിരിച്ചറിയാനുള്ള യാത്രയായും കാണുന്ന ബാവുൾമാർ ബംഗാളിന്റെ ആത്മീയ-സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിൽ തനതായ സ്ഥാനം നേടിയിട്ടുണ്ട്.

അവരുടെ ഗാനങ്ങൾ മതപരമായ അതിർവരമ്പുകളെ മറികടന്ന് മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിലെ സത്യത്തെ അന്വേഷിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.ബാവുൾ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ വളർച്ചയെ ഒരു പ്രത്യേക കാലഘട്ടത്തിലേക്കോ മതവിഭാഗത്തിലേക്കോ മാത്രം ചുരുക്കാനാവില്ല. മധ്യകാല ബംഗാളിൽ വളർന്നുവന്ന ഭക്തിപ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, വൈഷ്ണവ ആത്മീയചിന്തകൾ, സൂഫിസം, ചില ബൗദ്ധ-താന്ത്രിക പാരമ്പര്യങ്ങൾ എന്നിവയുമായി ബാവുൾ ചിന്തയ്ക്ക് വിവിധ തരത്തിലുള്ള ബന്ധങ്ങളുണ്ട്. ഈ പാരമ്പര്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ആശയവിനിമയവും ബംഗാളിന്റെ ബഹുസ്വരമായ സാമൂഹികാന്തരീക്ഷവും ബാവുൾ ദർശനത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിൽ പങ്കുവഹിച്ചു. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടുമുതൽ ബാവുൾ ഗാനങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം ബംഗാളി സാഹിത്യത്തിൽ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ബാവുൾമാരെ ഒരു സവിശേഷ സാംസ്കാരിക-ആത്മീയ വിഭാഗമായി വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന പ്രവണത പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കൂടുതൽ ശക്തമായി

. അതിനാൽ ബാവുൾ പാരമ്പര്യത്തെ ഒരൊറ്റ മതത്തിന്റെ ഉപശാഖയായി കാണുന്നതിനുപകരം, പല ആത്മീയധാരകളുമായും സംവദിച്ചുകൊണ്ട് രൂപപ്പെട്ട സങ്കീർണമായ പാരമ്പര്യമായി മനസ്സിലാക്കുന്നതാണ് ഉചിതം.ബാവുൾ ദർശനത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നത് മനുഷ്യനാണ്. മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെയാണ് അന്വേഷിക്കേണ്ട സത്യം നിലകൊള്ളുന്നതെന്ന ആശയം അവരുടെ ആത്മീയചിന്തയിൽ പ്രധാനമാണ്. ദൈവത്തെ ദൂരെയുള്ള ഏതെങ്കിലും സങ്കൽപ്പലോകത്തിൽ മാത്രം അന്വേഷിക്കുന്നതിനുപകരം മനുഷ്യന്റെ അനുഭവങ്ങളിലും ബന്ധങ്ങളിലും ശരീരത്തിലും ഹൃദയത്തിലും കണ്ടെത്താൻ അവർ ശ്രമിക്കുന്നു. മനുഷ്യശരീരം വെറും ഭൗതികാവസ്ഥയല്ലെന്നും ആത്മീയാനുഭവത്തിന്റെ പ്രധാന ഇടമാണെന്നും ബാവുൾ പാരമ്പര്യത്തിലെ പല ധാരകളും കരുതുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ശരീരത്തെയും മനസ്സിനെയും ജീവിതാനുഭവങ്ങളെയും ആത്മീയാന്വേഷണത്തിൽനിന്ന് വേർപെടുത്തിക്കാണാൻ അവർ തയ്യാറാകുന്നില്ല. മനുഷ്യനെ അറിയുക എന്നത് ജീവിതത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള സത്യത്തെ അറിയാനുള്ള വഴിയാണെന്ന ആശയം ബാവുൾ ഗാനങ്ങളിലും ജീവിതരീതികളിലും ആവർത്തിച്ചുവരുന്നു. എന്നാൽ എല്ലാ ബാവുൾ വിഭാഗങ്ങളും ഒരേ വിശ്വാസങ്ങളും ആചാരങ്ങളുമാണ് പിന്തുടരുന്നതെന്ന് കരുതരുത്; അവർക്കിടയിൽ പ്രാദേശികവും ആത്മീയവുമായ വൈവിധ്യങ്ങളുണ്ട്.

ബാവുൾ ചിന്തയിൽ ശ്രദ്ധേയമായ മറ്റൊരു ആശയമാണ് മനേർ മാനുഷ് അഥവാ ‘മനസ്സിലെ മനുഷ്യൻ’. ബംഗാളി ആത്മീയഗാനങ്ങളിൽ ഈ ആശയം മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിൽ അന്വേഷിക്കപ്പെടുന്ന പ്രിയസാന്നിധ്യത്തെയും ആഴത്തിലുള്ള ആത്മീയസത്യത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇതിനെ ചിലർ ദൈവികസാന്നിധ്യമായും മറ്റുചിലർ ആത്മീയമായ പൂർണതയുടെ പ്രതീകമായും വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. ഈ സങ്കൽപ്പം ഒരൊറ്റ അർത്ഥത്തിൽ ഒതുങ്ങുന്നില്ല; പ്രണയം, ആത്മാന്വേഷണം, മനുഷ്യബന്ധം, ദൈവികത എന്നിവയെല്ലാം ഇതിൽ പരസ്പരം ഇഴചേരുന്നു. പുറംലോകത്തിൽ തിരഞ്ഞുനടക്കുന്ന മനുഷ്യൻ സ്വന്തം ഉള്ളിലേക്ക് തിരിഞ്ഞുനോക്കുമ്പോഴാണ് താൻ അന്വേഷിക്കുന്നതിന്റെ അർത്ഥം തിരിച്ചറിയുന്നതെന്ന ആശയം ഈ ദർശനത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്തുണ്ട്. അതിനാൽ ബാവുൾ ഗാനങ്ങളിലെ പ്രണയം കേവലം വ്യക്തികൾ തമ്മിലുള്ള വൈകാരികബന്ധമായി മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നില്ല; അത് ആത്മാവിന്റെ അന്വേഷണത്തിന്റെയും മനുഷ്യന്റെ അസ്തിത്വപരമായ ചോദ്യങ്ങളുടെയും ഭാഷയായി മാറുന്നു.മതം, ജാതി, സാമൂഹികപദവി എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ബാവുൾ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ സമീപനവും പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ അർഹിക്കുന്നു.

സംഘടിത മതങ്ങളുടെ കർശനമായ അതിർവരമ്പുകളെയും ജാതിവ്യവസ്ഥയെയും ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന പ്രവണത ബാവുൾ ചിന്തയിലെ പല ധാരകളിലും കാണാം. ഹിന്ദു-മുസ്ലിം വിഭാഗങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസങ്ങളെക്കാൾ മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിലെ സത്യത്തിനും സ്നേഹത്തിനും പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന സമീപനം അവരുടെ ഗാനങ്ങൾക്ക് വിശാലമായ മാനവികത നൽകുന്നു. എന്നാൽ ബാവുൾമാർ എല്ലാവരും ഒരേ രീതിയിൽ മതപരമായ ആചാരങ്ങളെ നിരാകരിക്കുന്നവരാണെന്നോ ഒരേ സാമൂഹികനിലപാടാണ് സ്വീകരിക്കുന്നതെന്നോ പറയാനാവില്ല. അവരുടെ പാരമ്പര്യം വിവിധ ഗുരുപരമ്പരകളെയും വിശ്വാസങ്ങളെയും ജീവിതരീതികളെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതാണ്. എന്നിരുന്നാലും, മനുഷ്യന്റെ മൂല്യം ജാതിയാലോ മതപരമായ തിരിച്ചറിയലിനാലോ മാത്രം നിർണയിക്കാനാവില്ലെന്ന ആശയം ബാവുൾ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട മാനവിക സംഭാവനയായി കണക്കാക്കാം.ബാവുൾ പാരമ്പര്യത്തിൽ സംഗീതം ആത്മീയചിന്തയുടെ അലങ്കാരം മാത്രമല്ല; അതിന്റെ അടിസ്ഥാനപ്രകടനമാർഗമാണ്. പാട്ടിലൂടെയും ഈണത്തിലൂടെയും താളത്തിലൂടെയും ശരീരചലനത്തിലൂടെയും അവർ തങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങളും വിശ്വാസങ്ങളും കൈമാറുന്നു. ഏകതാര, ദോതാര, ദുഗ്ഗി തുടങ്ങിയ ഉപകരണങ്ങൾ ബാവുൾ സംഗീതത്തിന് തനതായ ശബ്ദസ്വഭാവം നൽകുന്നു. ഏകതാരയുടെ ലളിതമായ നാദവും ഗാനങ്ങളുടെ ആവർത്തനാത്മകമായ ഈണവും അവതരണത്തിന്റെ സ്വാഭാവികതയും ശ്രോതാവിനെ സംഗീതത്തിന്റെ അനുഭവത്തിലേക്ക് അടുപ്പിക്കുന്നു.

ബാവുൾ സംഗീതത്തിന്റെ മൂല്യം സങ്കീർണമായ സംഗീതസാങ്കേതികതയിൽ മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നില്ല; അതിന്റെ ആത്മാർത്ഥതയിലും വാക്കുകളുടെ പ്രതീകാത്മകതയിലും അവതാരകന്റെ ജീവിതാനുഭവങ്ങളിലുമാണ് അതിന്റെ ശക്തി നിലകൊള്ളുന്നത്.ബാവുൾ ഗാനങ്ങൾ തലമുറകളിലൂടെ പ്രധാനമായും വാമൊഴിയായാണ് കൈമാറപ്പെട്ടത്. ഗുരുക്കന്മാർ ശിഷ്യന്മാർക്ക് പാട്ടുകൾ പഠിപ്പിക്കുകയും ഗാനങ്ങളുടെ അർത്ഥവും ആത്മീയപശ്ചാത്തലവും വിശദീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന രീതിക്ക് ഈ പാരമ്പര്യത്തിൽ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ചില ഗാനങ്ങളിലെ ഭാഷ നേരിട്ടുള്ള അർത്ഥത്തിനപ്പുറം പ്രതീകങ്ങളും സൂചനകളും ഉപയോഗിക്കുന്നു. അതിനാൽ അവയുടെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കാൻ വാക്കുകളുടെ ഉപരിതലാർഥം മാത്രം മതിയാകില്ല; അവ പാടപ്പെടുന്ന സാഹചര്യവും പാരമ്പര്യവും അനുഭവപരമായ പശ്ചാത്തലവും കൂടി പരിഗണിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഈ സവിശേഷത ബാവുൾ ഗാനങ്ങളെ ഒരേസമയം കവിതയായും സംഗീതമായും ആത്മീയപഠനത്തിന്റെ മാധ്യമമായും മാറ്റുന്നു. വാമൊഴിപാരമ്പര്യത്തിന്റെ സ്വഭാവമനുസരിച്ച് ഗാനങ്ങളുടെ വരികളിലും ഈണങ്ങളിലും കാലാനുസൃതമായ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കാം. അതിനാൽ ബാവുൾ സംഗീതം പഴയകാലത്തിന്റെ അവശിഷ്ടമായി നിൽക്കാതെ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ജീവിക്കുന്ന പാരമ്പര്യമായി തുടരുന്നു.ബാവുൾ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ ലാലൻ ഷായ്ക്ക് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട സ്ഥാനമുണ്ട്. ലാലൻ ഫകീർ എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്ന അദ്ദേഹം ബംഗാളിലെ ആത്മീയഗാനപാരമ്പര്യത്തിലെ പ്രമുഖ വ്യക്തിത്വമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗാനങ്ങളിൽ മനുഷ്യന്റെ യഥാർഥ സ്വഭാവം, മതപരമായ തിരിച്ചറിയലുകളുടെ പരിമിതികൾ, സാമൂഹികവ്യത്യാസങ്ങൾ, ആത്മാന്വേഷണം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ ആഴത്തിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നു. മനുഷ്യനെ മതത്തിന്റെയോ ജാതിയുടെയോ പേരിൽ വിഭജിക്കുന്ന പ്രവണതയെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിന്തകൾ ബാവുൾ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ മാനവികമുഖത്തെ കൂടുതൽ വ്യക്തതയോടെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു

. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗാനങ്ങൾ ഇന്നും ബംഗാളിന്റെ സാംസ്കാരിക ഓർമയുടെയും ആത്മീയചിന്തയുടെയും പ്രധാന ഭാഗമാണ്. ലാലന്റെ പാരമ്പര്യം ഗുരു-ശിഷ്യബന്ധത്തിലൂടെയും വാമൊഴിപഠനത്തിലൂടെയും ഗാനാവതരണങ്ങളിലൂടെയും തലമുറകളിലേക്ക് കൈമാറപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.ബംഗാളി സാഹിത്യകാരനായ രബീന്ദ്രനാഥ ടാഗോറിനെയും ബാവുൾ സംഗീതം ആഴത്തിൽ സ്വാധീനിച്ചു. ബാവുൾ ഗാനങ്ങളിലെ സ്വതന്ത്രമായ ആത്മീയതയും പ്രകൃതിസഹജമായ അവതരണവും മനുഷ്യനെ കേന്ദ്രമാക്കിയുള്ള ദർശനവും ടാഗോറിന്റെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റി. ബംഗാളിന്റെ ഗ്രാമീണ ജീവിതത്തിൽ നിലനിന്നിരുന്ന ഈ സംഗീതപാരമ്പര്യത്തെ വിശാലമായ സാഹിത്യ-സാംസ്കാരിക ലോകത്തിന് പരിചയപ്പെടുത്തുന്നതിൽ ടാഗോറിന്റെ താൽപര്യവും പങ്കുവഹിച്ചു. ഇതിലൂടെ ബാവുൾ പാരമ്പര്യം ഗ്രാമീണ സമൂഹത്തിന്റെ പരിധിയിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങാതെ ബംഗാളിന്റെ സാംസ്കാരിക സ്വത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകളിലും പ്രധാന സ്ഥാനം നേടി. അതേസമയം, ബാവുൾമാരെ വെറും സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിക്കുന്ന, ലോകബന്ധങ്ങളിൽനിന്ന് അകന്നുനിൽക്കുന്ന ആത്മീയഗായകരായി മാത്രം ചിത്രീകരിക്കുന്നത് അവരുടെ യഥാർഥ ജീവിതത്തിന്റെ സങ്കീർണതകളെ മറച്ചുവയ്ക്കാൻ ഇടയാക്കുമെന്ന് ആധുനിക ഗവേഷകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.

ബാവുൾ പാരമ്പര്യത്തെ മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ സംഗീതസൗന്ദര്യത്തോടൊപ്പം സാമൂഹികവും ചരിത്രപരവുമായ യാഥാർഥ്യങ്ങളും പരിഗണിക്കേണ്ടതുണ്ട്.ബാവുൾ പാരമ്പര്യത്തിൽ സ്ത്രീകൾക്കും നിർണായകമായ സ്ഥാനമുണ്ട്. പൊതുജനങ്ങളുടെ ഭാവനയിൽ ബാവുൾ എന്ന പ്രതീകം പലപ്പോഴും പുരുഷഗായകന്റെ രൂപത്തിലാണ് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ ബാവുൾ സമൂഹത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലും ആത്മീയജീവിതത്തിലും സ്ത്രീകളുടെ പങ്ക് അവഗണിക്കാനാവില്ല. സ്ത്രീകൾ ഗായകരായും സാധകരായും കുടുംബപാരമ്പര്യത്തിന്റെ സംരക്ഷകരായും ആത്മീയപഠനത്തിന്റെ പങ്കാളികളായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. ബാവുൾ സ്ത്രീകളുടെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങൾ അവരുടെ അനുഭവങ്ങൾ, സ്വാതന്ത്ര്യം, കുടുംബബന്ധങ്ങൾ, സാമൂഹികനിയന്ത്രണങ്ങൾ എന്നിവ തമ്മിലുള്ള സങ്കീർണമായ ബന്ധങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതിനാൽ ബാവുൾ പാരമ്പര്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആഴത്തിലുള്ള പഠനം പുരുഷഗായകരുടെ ജീവിതത്തിലോ അവരുടെ പ്രശസ്തമായ ഗാനങ്ങളിലോ മാത്രം ഒതുങ്ങാതെ സ്ത്രീകളുടെ സംഭാവനകളും അനുഭവങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളണം.ബാവുൾ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ സാമൂഹികപ്രാധാന്യം അതിന്റെ ആത്മീയചിന്തയിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല.

ഗ്രാമീണ സമൂഹത്തിന്റെ ജീവിതം, സാമ്പത്തികപ്രതിസന്ധികൾ, സാമൂഹികമായ പാർശ്വവൽക്കരണം, സാംസ്കാരികമായ അംഗീകാരം എന്നിവയുമായും അത് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗതമായി നിരവധി ബാവുൾ കലാകാരന്മാർ ഗ്രാമങ്ങളിൽ പാടിയും സംഗീതാവതരണങ്ങളിലൂടെ ഉപജീവനം കണ്ടെത്തിയും ജീവിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ മാറിവരുന്ന സാമ്പത്തികസാഹചര്യങ്ങളും ഗ്രാമീണ ദാരിദ്ര്യവും പരമ്പരാഗത ഗുരു-ശിഷ്യപഠനരീതികളുടെ ക്ഷയവും ഈ പൈതൃകത്തിന്റെ തുടർച്ചയ്ക്ക് വെല്ലുവിളികളാകുന്നു. അതേസമയം, വേദിപ്രകടനങ്ങൾ, റെക്കോർഡിങ്ങുകൾ, ഡിജിറ്റൽ ശേഖരങ്ങൾ, സാംസ്കാരികോത്സവങ്ങൾ എന്നിവ ബാവുൾ സംഗീതത്തെ പുതിയ തലമുറകളിലേക്കും ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലേക്കും എത്തിക്കുന്നു. ഈ മാറ്റങ്ങൾ പുതിയ അവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുമ്പോഴും പാരമ്പര്യത്തിന്റെ യഥാർഥ പശ്ചാത്തലവും കലാകാരന്മാരുടെ അവകാശങ്ങളും സംരക്ഷിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകതയും ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നു.ബാവുൾ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ സാംസ്കാരികപ്രാധാന്യം അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ട് യുനെസ്കോ 2008-ൽ ബാവുൾ ഗാനങ്ങളെ മനുഷ്യരാശിയുടെ അദൃശ്യ സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിന്റെ പ്രതിനിധി പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. സംഗീതത്തെയും വാമൊഴിജ്ഞാനത്തെയും ഗുരു-ശിഷ്യബന്ധത്തെയും അവതരണരീതികളെയും സംരക്ഷിക്കേണ്ടതിന്റെ പ്രാധാന്യം ഈ അംഗീകാരം വ്യക്തമാക്കുന്നു. എന്നാൽ ഒരു പാരമ്പര്യത്തെ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതുകൊണ്ടു മാത്രം അത് സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നില്ല. അതിന്റെ യഥാർഥ വക്താക്കൾക്ക് മാന്യമായ ജീവിതസാഹചര്യങ്ങൾ ഉറപ്പാക്കുകയും അവരുടെ അറിവിനും കലാപ്രകടനങ്ങൾക്കും അംഗീകാരം നൽകുകയും യുവതലമുറയ്ക്ക് പാരമ്പര്യം പഠിക്കാനുള്ള അവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും വേണം.

ബാവുൾ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ സംരക്ഷണം എന്നത് പഴയ ഗാനങ്ങളെ രേഖപ്പെടുത്തുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല; ആ ഗാനങ്ങളെ അർത്ഥവത്താക്കുന്ന ജീവിതലോകത്തെയും സാമൂഹികബന്ധങ്ങളെയും സംരക്ഷിക്കുന്നതും അതിന്റെ ഭാഗമാണ്.സമകാലിക ലോകത്തിൽ ബാവുൾ ദർശനത്തിന് പ്രത്യേക പ്രസക്തിയുണ്ട്. മതപരവും സാമൂഹികവുമായ വിഭജനങ്ങൾ ശക്തമാകുന്ന സാഹചര്യങ്ങളിൽ മനുഷ്യനെ ആദ്യം മനുഷ്യനായി കാണണമെന്ന അതിന്റെ സന്ദേശം നമ്മെ ചിന്തിപ്പിക്കുന്നു. ജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥം പുറമേയുള്ള സമ്പത്തിലും അധികാരത്തിലും സാമൂഹികപദവിയിലും മാത്രം അന്വേഷിക്കാതെ ആത്മപരിശോധനയിലും സ്നേഹത്തിലും കരുണയിലും കണ്ടെത്താനുള്ള ആഹ്വാനമാണ് ബാവുൾ ഗാനങ്ങൾ നൽകുന്നത്. എന്നാൽ ബാവുൾമാരെ ആധുനിക സമൂഹത്തിലെ എല്ലാ പ്രശ്നങ്ങൾക്കും പരിഹാരം നൽകുന്ന ഒരു ആദർശസമൂഹമായി ചിത്രീകരിക്കേണ്ടതില്ല. അവരുടെ പാരമ്പര്യത്തിനും ആഭ്യന്തരവൈവിധ്യങ്ങളും വെല്ലുവിളികളും പരിമിതികളുമുണ്ട്. ഈ യാഥാർഥ്യങ്ങളെ അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ അവരുടെ സംഗീതത്തിലും ദർശനത്തിലും അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന മാനവികമൂല്യങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയും.

ഉപസംഹാരമായി പറയുമ്പോൾ, ബാവുൾ പാരമ്പര്യം സംഗീതം, ആത്മീയത, ശരീരബോധം, മനുഷ്യസ്നേഹം, സാമൂഹികവിമർശനം എന്നിവ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സജീവമായ സാംസ്കാരികലോകമാണ്. മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിൽ അന്വേഷിക്കപ്പെടുന്ന സത്യത്തെയും സ്നേഹത്തിലൂടെ കണ്ടെത്തുന്ന ആത്മീയസ്വാതന്ത്ര്യത്തെയും അവരുടെ ഗാനങ്ങൾ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ബാവുൾമാരുടെ ജീവിതവും സംഗീതവും നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നത് ആത്മീയത എന്നത് കേവലം ആചാരങ്ങളിലോ സിദ്ധാന്തങ്ങളിലോ ഒതുങ്ങുന്ന ഒന്നല്ലെന്നും മനുഷ്യജീവിതത്തെ ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള നിരന്തരമായ അന്വേഷണവുമാണെന്നുമാണ്. കാലവും ദേശവും മാറിയാലും മനുഷ്യൻ ആരാണ്, സ്നേഹത്തിന്റെ അർത്ഥമെന്താണ്, ജീവിതത്തിന്റെ യഥാർഥ മൂല്യം എവിടെയാണ് എന്നീ ചോദ്യങ്ങൾ പ്രസക്തമായി തുടരുന്നു.